मकर संक्रांती हा सण केवळ ऋतूबदलाचा उत्सव नाही, तर मानवी शरीर, विशेषतः लहान मुलांचे आरोग्य आणि वाढ लक्षात घेऊन घडवलेली एक शास्त्रसंपन्न परंपरा आहे. या सणाशी निगडित मुलांसाठीची एक अतिशय प्रेमळ, आनंददायी आणि अर्थपूर्ण परंपरा म्हणजे बोरन्हाण.
बाळाच्या पहिल्या मकर संक्रांतीपासून साधारण पाच वर्षांपर्यंत ही परंपरा पाळली जाते. हिवाळ्यात शरीराला आवश्यक उष्णता, ताकद आणि संरक्षण मिळावे, तसेच बाळाला ऋतूमानाशी जुळवून घेता यावे, या उद्देशाने बोरन्हाण करण्याची वैदिक संकल्पना आहे.
बोरन्हाण का केले जाते?
हिवाळ्याच्या काळात लहान मुलांचे शरीर अधिक नाजूक आणि संवेदनशील असते. थंडीमुळे सर्दी, खोकला, अशक्तपणा वाढण्याची शक्यता असते. यावर उपाय म्हणून आपल्या परंपरेत बोरन्हाणासारखा ऋतुसंस्कार निर्माण झाला.
बोरन्हाणामध्ये वापरले जाणारे
बोरं, गूळ, तिळ, ऊस, शेंगा, हरभरे, मुरमुरे
हे सर्व पदार्थ नैसर्गिक, हलके आणि शरीराला उष्णता देणारे मानले जातात.
परंपरेनुसार, पहिल्या पाच वर्षांतील मुलांना या पदार्थांनी “अंघोळ” घालण्याची पद्धत म्हणजे:
- शरीराला उष्णता देणे
- रोगप्रतिकारशक्ती वाढवणे
- सकारात्मक ऊर्जा देणे
- ऋतूबदलाशी जुळवून घेण्यास मदत करणे
हा विधी म्हणजे उपचार नसून, संस्कारात्मक संरक्षण आहे.
बोरन्हाण कसे केले जाते?
बोरन्हाणाच्या दिवशी बाळाला स्वच्छ, पारंपरिक कपडे घालून सजवले जाते. हलव्याचे दागिने, काळी दोरी, किंवा हलके अलंकार घालण्याची पद्धत आहे.
यानंतर:
- औक्षण करून शुभेच्छा दिल्या जातात
- बोरं, ऊस, हरभरे, मुरमुरे, बत्तासे, गोळ्या, शेंगा एकत्र केली जातात
- हे पदार्थ बाळाच्या डोक्यावरून हळुवारपणे टाकले जातात
यालाच बोरन्हाण घालणे असे म्हणतात.
कार्यक्रमानंतर उपस्थित असलेल्या इतर लहान मुलांना हे पदार्थ उचलून खायला दिले जातात. यामुळे:
- वाटणीची भावना
- सामूहिक आनंद
- सणाचा उत्साह
हे सर्व नैसर्गिकरीत्या निर्माण होते.
बोरन्हाण हा केवळ विधी नाही, तर एक बालसंस्कार
बोरन्हाण हा फक्त सणाचा भाग नसून, तो बालसंस्कार आहे. त्यामुळे तो केवळ “घालायचा कार्यक्रम” न करता, योग्य अर्थ समजून, परंपरेनुसार आणि शांत वातावरणात करणे महत्त्वाचे ठरते.
यामुळे संस्कार अधिक अर्थ
घरच्या घरी शास्त्रोक्त बोरन्हाण विधीसाठी मार्गदर्शन
“बोर न्हाण तयारी”, “बोर न्हाण मुहूर्त, बोर न्हाण २०२६ “, “बोर न्हाण महाराष्ट्र”, “Bor Nahan 2026”, “Bor Nahan Maharashtra”.
संपर्क
- महाराष्ट्रभर 1500+ प्रशिक्षित आणि प्रमाणित पंडितजींचे नेटवर्क
- संपूर्ण पूजेची सामग्री आमच्या टीमकडून उपलब्ध
- परंपरेनुसार शुद्ध आणि सुसंस्कृत पूजेचा अनुभव
📞 तुमची पूजा आजच बुक करा – 8104030300
🌐 संपूर्ण महाराष्ट्रभर सेवा | १५००+ वेदशास्त्रसंपन्न पंडितजींचे नेटवर्क